Prywatny wykaz inwentarza a spis inwentarza

Jak wspomniałam w poprzednim wpisie, od 18 października 2015 roku obowiązują nowe przepisy dotyczące nabycia spadku. Spadek z ustawy nabędziesz zawsze z dobrodziejstwem inwentarza (czyli Twoja odpowiedzialność za długi jest ograniczona do wysokości masy czynnej spadku). Należy jednak wiedzieć, że zmiana dotyczy spadków otwartych po 18 października 2015 r.

Aby spadkobierca w pełni skorzystał z dobrodziejstwa inwentarza, tzn. aby odpowiadał za ewentualne długi spadkodawcy do wysokości wartości nabytego spadku – koniecznym jest sporządzenie spisu inwentarza (który obowiązywał przez nowelizacją) lub wykazu inwentarza (który jest nową instytucja prawa spadkowego).

Prywatny wykaz inwentarza spadkobiercy mogą złożyć w sądzie spadku (którym jest sąd rejonowy wydział cywilny ostatniego miejsca zamieszkania osoby zmarłej) lub w sądzie, w którego okręgu znajduje się miejsce zamieszkania spadkobiercy. Nowością jest także to, że wykaz inwentarza można  złożyć także u notariusza. Notariusz umieszcza treść wykazu w protokole sporządzonym w formie aktu notarialnego.

 

Co to jest wykaz inwentarza i w jakim celu się go sporządza?

Jest to prywatny wykaz wszystkich aktywów i pasywów wchodzących do spadku, a także przedmiotów z tytułu zapisów windykacyjnych. Wobec tego jest wykazem stanu pozostawionego spadku i jego wartości. Sporządzenie wykazu inwentarza pozwala ograniczyć odpowiedzialność spadkobierców za długi spadkowe, gdyż wskazuje co do jakiej kwoty ponoszą oni odpowiedzialność za długi spadkowe. Jednocześnie wykaz jest cenną informacją dla wierzycieli spadkowych, którzy mają dzięki niemu wiedzę, jakie składniki majątkowe wchodzą do spadku i z czego mogą dochodzić zaspokojenia roszczeń.

Kiedy należy stworzyć wykaz inwentarza?

Wykaz inwentarza powinni stworzyć spadkobiercy, którzy przyjęli spadek po zmarłym z dobrodziejstwem inwentarza, czyli tylko do wartości ustalonego w wykazie inwentarza stanu czynnego spadku. Przy spadkobraniu prostym, czyli przyjęciu spadku wprost, inwentarza się nie sporządza. Co do zasady bowiem, każdy spadkobierca może samodzielnie sporządzić wykaz inwentarza, przy czym, jeśli jest kilku spadkobierców, to dopuszczalne jest sporządzenie wspólnego wykazu. Najlepiej, gdy wykaz zostanie sporządzony przez wszystkich spadkobierców wspólnie, gdyż ułatwi to znacząco sprawę, jak i dla spadkobierców tak i dla wierzycieli. Istnieje większa szansa, że wykaz będzie zawierał pełen spis pasywów i aktywów.

Następnie, aby inwentarz odniósł zamierzony skutek należy go przedłożyć do sądu lub notariusza, gdzie zostanie zatwierdzony. Dopiero takie zatwierdzenie czyni inwentarz ważnym dokumentem, na który spadkobiercy mogą się powoływać w razie roszczeń wierzycieli.

Należy również zaznaczyć, że sporządzenie wykazu inwentarza ma charakter fakultatywny, czyli prawo nie nakłada na żaden podmiot obowiązku jego wykonania.

W mojej ocenie, nie należy jednak zwlekać ze sporządzeniem spisu inwentarza, gdyż dopiero po jego zatwierdzeniu możemy powoływać się na ograniczoną odpowiedzialność wobec potencjalnych wierzycieli.

 

Co powinien zawierać wykaz inwentarza?

Wykaz inwentarza powinien zawierać:

  1. przedmioty należące do spadku wraz z podaniem ich wartości według stanu i cen z chwili otwarcia spadku,
  2. zapisy windykacyjne wraz z podaniem ich wartości według stanu i cen z chwili otwarcia spadku,
  3. długi spadkowe wraz ze wskazaniem ich wysokości według stanu z chwili otwarcia spadku.

Każdy element, który pojawia się w naszym wykazie, musi zostać dokładnie opisany a nadto należy wskazać jego wartość. W podobny sposób należy wskazać wszelkie pasywa, czyli pozostawione w spadku długi.

Warto wspomnieć, że nie trzeba od samego początku samemu wykonywać spisu, gdyż celem ułatwienia spadkobiercom sporządzania wykazu Ministerstwo Sprawiedliwości sporządziło wzór takiego wniosku, który dostępny jest na stronie ministerstwa.

W razie ujawnienia po złożeniu wykazu inwentarza przedmiotów należących do spadku, przedmiotów zapisów windykacyjnych lub długów spadkowych pominiętych w wykazie inwentarza wykaz możesz uzupełnić. Do uzupełnienia wykazu stosuje się przepisy dotyczące składania wykazu inwentarza.

Rekomenduję szczególną staranność w zakresie sporządzania wykazu inwentarza. Winna ona przejawiać się w następujący sposób:

  • jeśli w skład spadku wchodzi nieruchomość bądź gospodarstwo rolne; należy zlecić ich wycenę rzeczoznawcy majątkowemu (nie musi to być rzeczoznawca z listy biegłych sądowych),
  • należy wystąpić z zapytaniem o zaległości w podatkach do gminy (podatki lokalne), urzędu skarbowego (zarówno gdy spadkodawca prowadził, jak i nie prowadził działalności gospodarczej) oraz koniecznie do ZUS (jeśli spadkodawca prowadził działalność gospodarczą),
  • należy zwrócić się do banków, w których spadkobierca miał rachunki lub pożyczki (kredyty),
  • jeśli w papierach po zmarłym znajdują się wezwania z firm windykacyjnych, do nich także należy napisać z zapytaniem, jaki była stan zadłużenia na dzień otwarcia spadku (dzień śmierci spadkodawcy),
  • należy złożyć zapytania do takich rejestrów, jak: BIK, BIG, KRD,
  • dobrze jest też zapytać, czy były na bieżąco opłacane media (prąd, gaz, woda, kablówka itp.).

Skompletowanie wszystkich zaświadczeń, to dopiero połowa pracy jaką musi wykonać spadkobierca. Trudności zaczynają się z ustaleniem jaką kwotę długu spadkowego, komu i w jakiej kolejności spłacać, ale to już temat na oddzielny wpis.

Zdarzają się sytuacje, że klienci nie wiedzą, jakie długi spadkowe wpisać w wykazie, gdyż nie znają ich źródła ani ich wysokości. Przy pozyskiwaniu informacji w ramach zapytań do różnych instytucji należy okazać stosowne dokumenty w postaci aktu zgonu zmarłego i dokumentu potwierdzającego, że jest się spadkobiercą. Zdarza się, że rejestry nie chcą udzielić informacji o zadłużeniach bez okazania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku bądź aktu poświadczenia dziedziczenia. To nie powinno być problemem, gdyż spis inwentarza wykonuje się już po przyjęciu spadku. Instytucja nie powinna więc odmówić po okazaniu dokumentu poświadczającego fakt bycia spadkobiercą.

Na czym polega spis inwentarza?

Spis inwentarza jest procedurą tradycyjną i wysoce sformalizowaną. Aby procedura mogła się rozpocząć, niezbędny jest wniosek o spis inwentarza. Wniosek taki powinien zostać zawarty w postanowieniu Sądu o stwierdzeniu nabycia spadku. W tym miejscu warto wskazać, że spadkobierca, który przed sądem złożył oświadczenie o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza powinien czuwać nad tym, by sąd skierował do komornika sądowego odpowiednie zlecenie sporządzenia spisu i dopilnować jego sporządzenia. Należy bowiem przypomnieć, że wykonanie spisu inwentarza jest przecież warunkiem ograniczenia odpowiedzialności spadkobiercy za długi spadkowe zmarłego.

Jeżeli jednak spadkobierca złożył oświadczenie o przyjęciu spadku przed notariuszem, musi sam podjąć aktywność i złożyć do sądu spadku wniosek o sporządzenie spisu inwentarza. Będzie się to wiązało z koniecznością wpłacenia opłaty sądowej w wysokości 50 zł. Dopiero w oparciu o wniosek spadkobiercy o sporządzenie spisu inwentarza, Sąd wydaje postanowienie, na podstawie którego spadkobierca może złożyć dalszy wniosek do komornika sądowego.

Co ważne spis inwentarza, jako postępowanie sformalizowane, w dużym stopniu odciąża spadkobiercę. Prowadzenie spisu przejmuje bowiem na siebie Komornik, do którego obowiązków należy samodzielne ustalenie składu spadku. Komornik w tym celu podejmie odpowiednie czynności i uzyska informacje o spadkodawcy i jego majątku. Oczywiście dla szybkości wykonania spisu ważne jest, aby spadkobierca w miarę możliwości współpracował z Komornikiem i udostępnił mu wszelkie dane, informacje i dokumenty o majątku spadkodawcy. Wyniki spisu zostaną spadkobiercy przedstawione w specjalnym protokole, który zostanie opatrzony pieczęcią i podpisem komornika. W rezultacie więc spadkobierca uzyska spis będący dokumentem urzędowym, dającym pewność, że zawarte w nim treści są prawidłowe i rzetelne.

W przypadku, gdy w skład spadku wchodzi nieruchomość bądź inny, specyficzny przedmiot (np. kosztowności, dzieła sztuki), Komornik nie mając samodzielnych uprawnień, aby wycenić wartość takiego składnika spadku, musi posiłkować się pomocą biegłego.

Wysoki stopień sformalizowania procesu dokonania spisu powoduje, że procedura może zająć od jednego do nawet kilku miesięcy. Wpływ na to ma m.in. to, że wszystkie czynności dokonywane w ramach spisu inwentarza muszą zostać utrwalone na piśmie, np. w postaci protokołu. Ponadto Komornik informuje o podejmowanych czynnościach lub kieruje wezwania do udzielenia informacji w formie pisemnej korespondencji, co znacznie wpływa na czas trwania całej procedury.

Spis inwentarza może być również zainicjowany przez spadkobiercę, który złoży wprost do Komornika wniosek o spis inwentarza. W takim wypadku spadkobierca nie rozpoczyna swoich działań od sądu spadku, lecz kieruje się bezpośrednio do Komornika Sądowego. Ten z kolei, po otrzymaniu wniosku, zawiadamia sąd spadku, iż na skutek wniosku przystępuje do czynności mających na celu ustalenie składników spadku i ich wartości. Także i w tym wypadku rekomenduję upewnienie się, że sąd wydał odpowiednie postanowienie. Jeżeli taka decyzja Sądu nie zapadnie, wykonany przez komornika spis nie będzie miał bowiem żadnych skutków prawnych.

Spis inwentarza a prywatny wykaz inwentarza? Podsumowanie

Odmienności pomiędzy spisem inwentarza a wykazem inwentarza dotyczą sposobu sporządzenia, szybkości postępowania i formy. Jedyną wspólną cechą obu procedur jest ich cel, bowiem oba dokumenty – wykaz i spis- mają na celu ustalenie składników spadku, ich wartości oraz górnej granicy odpowiedzialności spadkobiercy za długi spadkowe.

Często wykaz inwentarza określa się mianem prywatnego spisu inwentarza. Owa „prywatność” wynika stąd, że spadkobierca może ten dokument sporządzić samodzielnie, bez udziału Komornika sądowego, rzeczoznawców czy biegłych.

W pierwszej kolejności spadkobierca powinien zapoznać się ze wzorem wykazu. Spośród informacji, które powinny znaleźć się w wykazie, należy wymienić:

  • imię i nazwisko osoby składającej wykaz inwentarza,
  • numer PESEL osoby składającej wykaz inwentarza,
  • adres zamieszkania osoby składającej wykaz inwentarza,
  • imię i nazwisko spadkodawcy,
  • numer PESEL spadkodawcy,
  • adres ostatniego zamieszkania spadkodawcy,
  • dane dotyczące przedmiotów należących do spadku oraz przedmiotów zapisów  windykacyjnych (zwięzły opis przedmiotów należących do spadku oraz przedmiotów zapisów windykacyjnych), z podaniem ich wartości według stanu i cen z chwili otwarcia spadku,
  • dane dotyczące długów spadkowych oraz ich wysokości według stanu z chwili otwarcia spadku.

Biorąc pod uwagę to, że wykaz inwentarza może być sporządzony przez samego spadkobiercę, w zasadzie powinien on wypełnić druk wykazu według własnej wiedzy i uznania. To, w jaki sposób spadkobierca uzyska wiedzę o majątku spadkodawcy, zostało mu pozostawione do swobodnej decyzji. Spadkobierca może więc posługiwać się posiadaną już wiedzą, zdobytą z uwagi na bliskie więzi ze spadkodawcą, posiadanymi dokumentami, jak również dokumentami, które uzyska przygotowując się do wykonania spisu (np. składając zapytania w bankach, urzędach itp.). Oprócz tego autor wykazu jest uprawniony do tego, aby samodzielnie oszacować wartość składników spadku.

To, co może stanowić problem przy sporządzaniu prywatnego spisu inwentarza, to kwestia braku pewności, że spadkobiercy udało się ustalić wszystkie aktywna, ale także i długi spadkowe. Podobnie może pojawić się trudność, gdy przyjdzie oszacować wartość nieruchomości, ponieważ znajduje się ona w innym województwie, nie znamy jej stanu technicznego, nie mamy po prostu wiedzy, ile taki dom może być wart. W takim wypadku autor wykazu inwentarza powinien szczególnie rozważyć, czy podoła sporządzeniu tego dokumentu.

Inną dopuszczalną formą sporządzenia wykazu jest protokół notarialny. Jest on sporządzany wtedy, gdy spadkobierca decyduje się na udział notariusza w procedurze opracowania wykazu. Należy jednak pamiętać, że notariusz nie będzie aktywnie uczestniczył w formułowaniu wykazu, a więc w określeniu rodzaju i wartości aktywów i pasywów, bowiem obowiązujące przepisy nie udzielają mu takich kompetencji. Pomocą dla spadkobiercy będzie natomiast to, że notariusz sporządzony wykaz prześle do sądu spadku. W mojej ocenie, pomoc notariusza w tym zakresie nie jest konieczna, gdyż w zasadzie jedynym atutem skorzystania z usług notariusza przy sporządzaniu wykazu inwentarza jest to, że prześle ten wykaz, jak wskazałam wyżej, do sądu spadku. Należy pamiętać, że notariusz tylko przygotuje protokół, natomiast w żaden sposób nie będzie odpowiedzialny za to, co podyktuje mu do protokołu w zakresie aktywów i pasywów zmarłego spadkobierca.

W kwestii kosztów związanych ze spisem inwentarza i wykazem inwentarza, spis inwentarza prowadzony przez Komornika Sądowego jest procedurą odpłatną. Należy liczyć się z tym, że Komornik Sądowy pobierze odpowiednie wynagrodzenie, które zależne jest od czasu trwania jego czynności. Wynagrodzenie to uzależnione jest od czasu pracy komornika i wynosi 10% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego za każdą rozpoczętą godzinę. Stawka ta jest wartością netto, stąd komornik doliczy do niej 23% podatku VAT. Z uwagi na możliwe znaczne koszty działań komornika, warto więc zaangażować się w pomoc w dostarczeniu mu informacji o spadku, co może wymiernie wpłynąć na obniżenie kosztów spisu.

Wydaje się, że im spadek jest większy i składający się z rozmaitych przedmiotów i praw majątkowych, a także im więcej jest wierzycieli zmarłego, tym sporządzenie spisu inwentarza będzie kosztowniejsze i zajmie więcej czasu.

Z kolei wykaz inwentarza składany w sądzie nie musi zostać opłacony. Odpłatność może pojawić się tylko wówczas, gdy spadkobierca zdecyduje się udać do notariusza, aby sporządzić protokolarny wykaz inwentarza. Wówczas notariusz pobierze opłatę w wysokości 200 zł netto, która zostanie powiększona o podatek VAT w wysokości 23 %.

Na zakończenie tego obszernego, acz dość teoretycznego wpisu, bez wątpienia więc, spis inwentarza jest procedurą bardziej skomplikowaną, sformalizowaną i przede wszystkim kosztowną dla spadkobiercy, niż wykaz inwentarza. Ten drugi wydaje się być przydatny szczególnie w razie dziedziczenia w bliskim kręgu rodzinnym, gdy sytuacja prawna spadku nie jest skomplikowana, a spadkobierca czuje się na siłach, aby samodzielnie oszacować aktywa i pasywa. Jeżeli jednak w skład spadku wchodzi wiele składników i praw majątkowych, a do tego masa spadkowa obciążona jest licznymi długami, warto rozważyć skorzystanie z tradycyjnej procedury spisu inwentarza, która pozwoli uzyskać urzędowe ustalenie stanu czynnego spadku. Sporządzenie wykazu inwentarza niedbale bądź podstępnie zatajenie majątku lub zawyżenie długów spadkowych, może skutkować wobec spadkobiercy składającego wykaz inwentarza przykrymi konsekwencjami, tj. będzie traktowany wobec wierzycieli jak osoba, która przyjęła spadek wprost a jego odpowiedzialność za długi spadkowe nie będzie limitowana do wartości czynnej spadku.

Posted in Blog.