Ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym po rozwodzie

W procesie o podział majątku wspólnego po rozwodzie Sąd ustala, czy udziały w majątku wspólnym są równe, czy też nierówne. Jest to o tyle ważne, że jeśli Sąd uzna, że udziały Twoje i Twojego męża są równe, w praktyce oznacza to więc, że wartość majątku wspólnego powinna być podzielona po połowie. Niezwykle rzadko Sąd ustala nierówne udziały w majątku wspólnym małżonków. Dzieje się tak co do zasady, gdy są spełnione łącznie dwie przesłanki, a mianowicie jeden z małżonków przyczyniał się w większym stopniu do powstania majątku wspólnego oraz gdy zaistnieją „ważne powody” przemawiające za tym, by majątek wspólny podzielony został inaczej, niż po połowie.

W dzisiejszym wpisie przywołane zostanie orzecznictwo dotyczące ustalania nierównych udziałów, w szczególności zaprezentowane zostaną przypadki, w których Sąd zdecydował właśnie o ustaleniu nierównych udziałów małżonków w majątku wspólnym:

Art. 43 § 2 k.r.o. określa dwie przesłanki ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym, które muszą wystąpić łącznie i które pozostają do siebie w takim wzajemnym stosunku, że żadne „ważne powody” nie stanowią podstawy takiego orzeczenia, jeżeli stopień przyczynienia się małżonków do powstania majątku wspólnego jest równy, a jednocześnie – nawet różny stopień przyczynienia się małżonków do powstania tego majątku nie stanowi podstawy ustalenia nierównych udziałów, jeżeli nie przemawiają za tym „ważne powody”.

Pojęcie „przyczynienia się do powstania majątku” w rozumieniu art. 43 § 2 k.r.o. obejmuje także powiększenie majątku przez jednego z małżonków w wyniku zdarzenia losowego, które nie nastąpiłoby bez podjęcia przez niego określonego działania.
(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 2013 r., sygn. IV CSK 553/12)

1. Według § 2 art. 567 k.p.c., w razie sporu co do ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym sąd może orzec o tym postanowieniem wstępnym. Nie wyłącza to możliwości wytoczenia powództwa o ustalenie udziałów w majątku wspólnym na podstawie art. 43 § 2 k.r.o. i rozstrzygnięcia o tym w procesie wyrokiem.
2. Żądanie ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym nie wiąże się z postępowaniem o podział majątku wspólnego.
3. Jeżeli przed wejściem w życie ustawy z 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw, stosunki majątkowe małżonków oparte były na umowie rozszerzającej wspólność ustawową, stosowanie art. 43 § 2 i 3 k.r.o. nie jest wyłączone, bez względu na to, czy małżonkowie skorzystali, czy nie skorzystali z możliwości określenia nierównych udziałów w majątku wspólnym.
4. Przez ważne powody rozumie się takie okoliczności, które oceniane z punktu widzenia zasad współżycia społecznego sprzeciwiają się przyznaniu jednemu z małżonków korzyści z tej części majątku wspólnego, do powstania której ten małżonek się nie przyczynił. Przy ocenie istnienia ważnych powodów należy mieć na względzie całokształt postępowania małżonków w czasie trwania wspólności majątkowej w zakresie wykonywania ciążących na nich obowiązków względem rodziny, którą przez swój związek założyli.
(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 2012 r., sygn. II CSK 259/12)

Z przepisu art. 43 § 1 k.r.o. wynika, że regułą jest równy udział małżonków w majątku wspólnym, zaś odstępstwa od tej reguły noszą charakter wyjątku.
Przepis art. 43 § 2 k.r.o. ma zastosowanie tylko w takich wypadkach, gdy małżonek, przeciwko któremu skierowane jest żądanie ustalenia nierównego udziału, w sposób rażący lub uporczywy nie przyczynia się do powstania dorobku stosownie do posiadanych sił i możliwości zarobkowych, (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 1968 r. III CRN 100/68 OSNC 1969/11 poz. 205, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 1973 r. III CRN 227/73 OSNC 1974/11 poz. 189).
(postanowienie Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 23 listopada 2011 r., sygn. III Ca 767/11)

1. W doktrynie jak i orzecznictwie ugruntowała się zasada, że tylko w takich okolicznościach tj. rażącego lub uporczywego nieprzyczyniania się do powstania majątku wspólnego pomimo posiadanych sił oraz możliwości zarobkowych (tak: postanowienie SN z dnia 30 listopada 1972 r. III CRN 235/72 OSNCP 1973/10 poz. 174) drugi małżonek może żąda
, aby ustalenie udziałów w majątku wspólnym nastąpiło z uwzględnieniem stopnia, w którym każdy z małżonków przyczynił się do powstania tego majątku. Przepis art. 43 § 3 k.r.o. stanowi, że Sąd ma obowiązek uwzględnienia także nakładu osobistej pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. W praktyce dotyczy to przede wszystkim uwzględnienia nakładu osobistej pracy żony, gdyż to ona zwykle wykonuje obowiązki domowe.
2. To na stronie wnoszącej o ustalenie nierównych udziałów spoczywa ciężar dowodu, że stopień jej przyczynienia się był większy. Dowód dotyczący różnego stopnia przyczynienia się dotyczy przede wszystkim skutku postępowania małżonków i nie może ograniczać się do wykazania tylko zbyt niskiej staranności o powiększanie majątku. Tymczasem wnioskodawca nie udowodnił, że uczestniczka postępowania w sposób rażący lub uporczywie nie przyczyniała się do powstania majątku wspólnego.
(postanowienie Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 21 października 2011 r., sygn. III Ca 795/11)

1. Ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym dopuszczalne jest jedynie w razie łącznego wystąpienia dla przesłanek wskazanych w zdaniu pierwszym 43 § 2 k.r.o., to jest w razie przyczynienia się małżonków do powstania majątku wspólnego w różnym stopniu oraz istnienia ważnych powodów, które uzasadniają ustalenie nierównych udziałów. Ciężar dowodu wykazania powyższych przesłanek spoczywa na uczestniku postępowania, który zgłosił wniosek o ustalenie nierównych udziałów (art. 6 k.c.).
2. „Ważnym powodem”, o którym mowa w art. 43 § 2 k.r.o. nie może być sam tylko negatywny stosunek małżonka do budowy domu i fakt, że fizycznie nie pomaga przy jego wznoszeniu. Konieczne bowiem byłoby wykazanie nagannego postępowania małżonka polegającego na tym, że w sposób rażący lub uporczywy nie przyczyniał się do powstania dorobku stosownie do swoich sił i możliwości.
(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 października 1997 r., II CKN 348/97)

Przez przyczynienie się do powstania majątku wspólnego na ogół rozumie się całokształt starań każdego z małżonków o założoną przez nich rodzinę i zaspokojenie jej potrzeb, a więc nie tylko wysokość zarobków czy innych dochodów osiąganych przez każde z nich, lecz także i to, jaki użytek czynią oni z tych dochodów, czy gospodarują nimi należycie i nie trwonią ich lekkomyślnie.
(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1997 r., sygn. I CKN 530/97)

W sytuacjach wyjątkowych ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym może polegać nawet na całkowitym pozbawieniu jednego z małżonków udziału w majątku wspólnym. Przesłankę „ważnych powodów” w rozumieniu przepisu art. 43 § 2 k.r.o. można łączyć z zasadami współżycia społecznego, w tym znaczeniu, że otrzymanie przez jednego z małżonków korzyści z majątku wspólnego, do którego powstania się w ogóle nie przyczynił pozostawałoby w sprzeczności z tymi zasadami.
(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 września 1997 r., sygn. II CKN 306/97)

Posted in Blog.