Kilka słów o odrzuceniu spadku

Kiedy dowiadujemy się o spadku, towarzyszą nam z reguły przykre emocje, gdyż doświadczamy utraty członka rodziny. W tych trudnych okolicznościach, ostatnim o czym myślimy, jest dopełnienie formalności związanych ze spadkiem pozostawionym przez zmarłego. Pamiętać jednak należy, że niedopilnowanie tych spraw może pociągać za sobą daleko idące konsekwencje. Ustawodawca wyznaczył bowiem dość krótki – sześciomiesięczny termin do odrzucenia spadku. Jest to konieczne ze względu na pewność obrotu prawnego. Istotne jest więc, aby jak najszybciej rozstrzygnąć, kto dziedziczy spadek i kto ewentualnie ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe.

Na marginesie wspomnę w tym miejscu, że w sytuacji, gdy osoba powołana do spadku nie złoży w ustawowym sześciomiesięcznym terminie oświadczenia o jego przyjęciu lub odrzuceniu, milczenie spadkobiercy traktowane jest jako przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza (czyli z ograniczeniem odpowiedzialności za długi spadkowe do wysokości stanu czynnego spadku, czyli do wysokości odziedziczonego majątku – dotyczy spadków otwartych po 18.10.2015 r.). Do niedawna brak aktywności ze strony spadkobiercy poczytywany był jako przyjęcie spadku wprost, co grozić mogło, że będzie zobowiązany do spłaty długów spadkodawcy w pełnej wysokości. Dopiero nowelizacją Kodeksu cywilnego z października 2015 roku wyeliminowano możliwość przypadkowego – a jak się również zdarzało nieświadomego – dziedziczenia długów zmarłego.

Wracając do tematyki odrzucenia spadku, należy pamiętać, że upływ wskazanego powyżej terminu 6 miesięcy, powoduje utratę uprawnienia do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku, ponieważ jest to termin zawity prawa materialnego, z upływem którego wiąże się wygaśnięcie uprawnienia do dokonania określonej czynności.

 

Kiedy zatem odrzucić spadek?

Najczęściej do odrzucenia spadku dochodzi przy licznych długach i niewielkiej wartości spadku (gdy nie warto przyjmować spadku z dobrodziejstwem inwentarza), a więc gdy chcemy uchronić się przed odpowiedzialnością za długi spadkowe. Do odrzucenia spadku dochodzi również, gdy chcemy udział spadkowy przekazać innym członkom rodziny (spadkobiercom ustawowym)- bez konieczności przeprowadzania działu spadku. Zdarzają się również sytuacje, że do odrzucenia spadku dochodzi ze względów emocjonalnych, gdy spadkobierca nie chce ze względów osobistych dziedziczyć po zmarłym.

Osobę odrzucającą spadek traktuje się tak, jakby nie dożyła jego otwarcia (art. 1020 Kodeksu cywilnego).

Natomiast nie można zapomnieć o tym, że w tej sytuacji, w miejsce osoby, która odrzuciła spadek, wchodzą jej zstępni. I tak, na przykład, w sytuacji, gdy rodzic odrzuca spadek, w jego miejsce powołanym do dziedziczenia jest dziecko. Bierność przedstawiciela ustawowego dziecka może zatem doprowadzić do sytuacji, że dziecko odziedziczy spadek, w skład którego wchodzą jedynie długi.

O ile więc osoba pełnoletnia w stosunkowo prosty sposób może skuteczne przyjąć lub odrzucić spadek, jeżeli złoży oświadczenie przed notariuszem lub w sądzie przed upływem terminu 6 miesięcy, o tyle trudności pojawiają się, gdy do spadku powołany jest małoletni. Niepełnoletnie dziecko nie może samodzielnie odrzucić spadku. Nie może też dokonać tego rodzic dziecka, bez zgody sądu opiekuńczego, gdyż odrzucenie spadku stanowi czynność przekraczającą zakres zwykłego zarządu, a taka właśnie czynność wymaga obowiązkowo zgody sądu opiekuńczego.  O odrzuceniu spadku przez osobę małoletnią więcej w kolejnym wpisie.

 

W jakim terminie można odrzucić spadek?

Przepisy Kodeksu cywilnego stanowią, iż „oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania„.

Bieg terminu do złożenia oświadczenia rozpoczyna się od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania do dziedziczenia po danym spadkodawcy. Taka konstrukcja oznacza, że początek biegu terminu dla każdego spadkobiercy ustalany powinien być indywidualnie i może zakończyć swój bieg w różnym czasie.

 

Kto może odrzucić spadek?

Oświadczenie o odrzuceniu spadku mogą złożyć wszyscy spadkobiercy niezależnie od tego, czy zostali oni powołani do dziedziczenia z ustawy czy z testamentu.

Początkiem biegu terminu do odrzucenia spadku dla spadkobiercy ustawowego będzie z zasady data, w której dowiedział się o śmierci spadkodawcy, o ile w tej dacie wiedział o łączącym go ze zmarłym pokrewieństwie uzasadniającym powołanie do dziedziczenia w pierwszej kolejności. Jeżeli zaś chodzi o spadkobiercę ustawowego powołanego w dalszej kolejności, to bieg terminu rozpocznie się od dnia, w którym dowiedział się on, że wyprzedzający go spadkobierca utracił tytuł powołania do dziedziczenia, tj. został wyłączony od dziedziczenia tak, jakby nie dożył chwili otwarcia spadku, na przykład spadek odrzucił, został uznany za niegodnego dziedziczenia. W praktyce przyjmuje się, że chodzi o dzień, w którym kolejny spadkobierca dowiedział się o odrzuceniu spadku przez poprzedzającego go spadkobiercę.

Dla rozpoczęcia biegu terminu 6 miesięcy nie jest istotna świadomość tego, że termin ten zaczął biec, ale świadomość okoliczności uzasadniających powołanie do spadku spadkobiercy.

Jeżeli spadkodawca pozostawił testament, to bieg terminu do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku rozpoczyna się dla spadkobiercy ustawowego od dnia, w którym dowiedział się o wyłączeniu spadkobierców testamentowych od dziedziczenia, tak jakby nie dożyli otwarcia spadku, bądź też dowiedział się o nieważności testamentu.

 

Dwa sposoby odrzucenia spadku

Oświadczenie o odrzuceniu spadku można złożyć przed notariuszem lub przed sądem rejonowym. Droga notarialna jest zdecydowanie szybsza, ale też nieco droższa. Taksa notarialna wynosi 50 zł netto za jedną osobę odrzucającą spadek, ale trzeba jeszcze doliczyć podatek VAT (łącznie 61,50 zł brutto) oraz koszty kilku wypisów aktu notarialnego. Z kolei opłata sądowa za złożenie oświadczenia wynosi 50 zł, ale trzeba się liczyć z oczekiwaniem przez kilka tygodni na termin posiedzenia.

Przy oświadczeniu przed notariuszem trzeba okazać dowód osobisty oraz złożyć wypis aktu zgonu spadkodawcy.

W przypadku wyboru drogi sądowej, w pierwszej kolejności trzeba złożyć w sądzie wniosek o odebranie ustnego oświadczenia o odrzuceniu spadku. Właściwy jest sąd rejonowy, w którego okręgu znajduje się miejsce zamieszkania składającego oświadczenie. Następnie Sąd wyznaczy termin posiedzenia, na którym odbierze oświadczenie. Na takim posiedzeniu należy stawić się osobiście. Z odebranego oświadczenia Sąd sporządzi protokół, z którego można uzyskać odpis. Do pisma należy dołączyć:

  • wypis aktu zgonu spadkodawcy albo prawomocne orzeczenie sądowe o uznaniu za zmarłego lub stwierdzeniu zgonu,
  • dowód uiszczenia opłaty sądowej w wysokości 50 zł.

Opłatę sądową można uiścić przelewem na rachunek wskazany na stronie internetowej sądu lub w kasie Sądu.
Istotne jest zachowanie kopii wniosku wraz z potwierdzeniem jego złożenia przez Biuro Podawcze sądu. Jeśli wniosek wysyłany jest do sądu pocztą, ważne jest by mieć dowód jego nadania przesyłką poleconą. W ten sposób będzie można wykazać, że wniosek o odebranie oświadczenia o odrzuceniu spadku został złożony w terminie.

Decydując się na odrzucenie spadku u notariusza, koszt nie jest wygórowany, a cała czynność jest wykonywana zdecydowanie szybciej niż w innych przypadkach. Wydaje się więc, że korzystnym rozwiązaniem jest odrzucenie spadku u notariusza. Koszt tej czynności wcale nie jest większy, a można liczyć na znacznie szybsze załatwienie sprawy.

 

Co powinno zawierać oświadczenie o odrzuceniu spadku

Decydując się na drogę sądową, po złożeniu wniosku o odebranie ustanego oświadczenia o odrzuceniu spadku, Sąd wyznaczy posiedzenie, na którym zostanie odebrane oświadczenie, o czym zostaną Państwo powiadomieni listem poleconym za potwierdzeniem odbioru.

Oświadczenie o odrzuceniu spadku powinno zawierać:

    1. imię i nazwisko spadkodawcy, datę i miejsce jego śmierci oraz miejsce jego ostatniego zamieszkania,
    2. tytuł powołania do spadku (testament, dziedziczenie ustawowe),
    3. informację o wszystkich spadkobiercach,
    4. dane dotyczące wszelkich testamentów, ich treści i miejsca przechowywania.

Z oświadczenia o odrzuceniu spadku przed sądem spisuje się protokół.

Ważne! Zarówno sporządzony przez notariusza akt notarialny dokumentujący oświadczenie o odrzuceniu spadku, jak i protokół ze złożonego przed sądem oświadczenia przydadzą się w ewentualnych rozmowach lub korespondencji z wierzycielami spadkodawcy (celem wykazania, że odrzuciliśmy spadek i nie ponosimy odpowiedzialności za długi spadkowe). Dlatego po posiedzeniu Sądu warto udać się do sekretariatu i poprosić o wydanie odpisu protokołu.

Posted in Blog.