Jak własnoręcznie sporządzić ważny testament?

Pewnego dnia nadchodzi czas, gdy my sami bądź nasi bliscy planujemy uporządkować sprawy majątkowe na wypadek śmierci. Popularnością cieszą się testamenty w formie aktu notarialnego, których ważność niezwykle trudno zakwestionować przed Sądem. Najprostszą formą rozrządzenia na wypadek śmierci jest jednak sporządzenie testamentu własnoręcznego. Co jednak zrobić, byśmy mieli pewność, że taki testament pozostanie ważny po naszej śmierci?

Przepisy kodeksu cywilnego wskazują kilka zasad, które należy przestrzegać, by pozostawić ważny testament własnoręczny.

Po pierwsze, testament może zawierać rozrządzenie na wypadek śmierci tylko jednego spadkobiercy. Regulacja ustawowa wprowadza bowiem zakaz sporządzania testamentów wspólnych. Z istoty testamentu wynika, że jest to jednostronna czynność prawna. Oznacza to więc, że przykładowo małżonkowie nie mogą sporządzić wspólnego testamentu. Powyższa regulacja nie dotyczy jednak testamentów ustnych. Oświadczenia woli złożone łącznie przez dwoje spadkodawców w formie testamentu ustnego (allograficznego) mogą być uznane za dwa odrębne testamenty ustne.

Po drugie, należy pamiętać, że sporządzić i odwołać testament może tylko osoba mająca pełną zdolność do czynności prawnych. Pełną zdolność do czynności prawnej, co do zasady nabywa się z chwilą uzyskania pełnoletności.

Po trzecie, spadkobierca musi pamiętać o warunku osobistego sporządzania testamentu. Testamentu bowiem nie można sporządzić przez przedstawiciela. Zasada ta oznacza, że spadkobierca nie może posłużyć się inną osobą w celu sporządzenia testamentu.

Po czwarte, testament holograficzny musi być sporządzony w całości pismem ręcznym testatora. Tym samym wykluczone jest użycie jakichkolwiek urządzeń technicznych służących do pisania, maszyny do pisania, komputera, pisma brajla. Zgodnie bowiem z art.  949 § 1 k.c. spadkodawca może sporządzić testament w ten sposób, że napisze go w całości pismem ręcznym, podpisze i opatrzy datą.

Nie ma znaczenia język, w jakim testament zostaje sporządzony, dopuszcza się bowiem sporządzenie testamentu w każdym, znanym spadkodawcy języku. Ponadto, nie ma znaczenia materiał, na którym pismo zostało utrwalone, tj. materialna postać dokumentu. Może to być papier, deska, materiał, ściana itp., byleby na materiale tym znajdowało się własnoręczne oświadczenie woli spadkodawcy odpowiadające formalnym wymogom testamentu własnoręcznego.Testator może zmieniać materiał w trakcie pisania (np. stosować ołówek zamiennie z długopisem). Dopuszcza się, by testament był sporządzony na jednej lub kilku kartkach, z tym że pomiędzy poszczególnymi kartkami powinna istnieć więź materialna (np. ciągła numeracja, odpowiednia wzmianka lub identyczność materiału) oraz więź intelektualna (np. kontynuacja myśli, dalszy ciąg zdania).

Kilka słów o podpisie w testamencie. Podpis umieszczony w testamencie holograficznym służy identyfikacji osoby testatora, pozwala ustalić wolę i świadomość testowania, a także świadczy o tym, że testament został ukończony. Kodeks cywilny nie określa wymagań, jakim podpis musi odpowiadać, jednakże w literaturze i orzecznictwie sformułowano kilka wytycznych. I tak:

  • podpis powinien składać się z pełnego imienia (imion) i nazwiska. Za dopuszczalne uznaje się jednak także posłużenie się pierwszą literą imienia i nazwiskiem, a także samym nazwiskiem, a w przypadku nazwiska dwuczłonowego – jednym z nazwisk,
  • dopuszczalne jest także podpisanie się pseudonimem, jeżeli spadkodawca stale się nim posługiwał,
  • za podpis nie może być uznana parafa ani inicjały.
  • budzi wątpliwości, czy za podpis można uznać samo imię lub określenie stosunku rodzinnego testatora wobec spadkobierców (np. zakończenie testamentu słowem „babcia”).

Powszechnie przyjmuje się, że podpis powinien znaleźć się pod tekstem dokonanych rozrządzeń. W razie zamieszczenia podpisu w innym miejscu testament jest ważny tylko wówczas, gdy związek podpisu z treścią rozrządzeń jest oczywisty (uchwała SN z 5.04.1992 r., III CZP 41/92). Każdy przypadek będzie wymagał jednak odrębnej oceny z uwzględnieniem konkretnych okoliczności.

Uwaga! Dopisanie kolejnych rozrządzeń poniżej podpisu testatora wymaga złożenia kolejnego podpisu, a niekiedy także umieszczenia dodatkowej daty (zwłaszcza jeżeli rozrządzenia zostały dodane w późniejszym terminie). W przeciwnym razie będą one nieważne.

Innym zagadnieniem jest kwestia daty w testamencie. Kodeks cywilny wymaga, aby testament własnoręczny został opatrzony datą. Data służy m.in.: wyeliminowaniu wątpliwości co do zdolności spadkodawcy do sporządzenia testamentu, co do treści testamentu (w przypadku wykładni testamentu ma znaczenie przy ustaleniu okoliczności jego sporządzenia) oraz co do wzajemnego stosunku kilku testamentów. Data może zostać umieszczona w dowolnym miejscu testamentu (np. na początku, w treści rozrządzeń lub też na końcu obok podpisu).

Uwaga! Należy unikać wskazywania w testamencie niepełnej daty (np. oznaczenie tylko miesiąca i roku lub samego roku) lub posłużenie się nieprecyzyjnym jej opisem (np. „zima 2010 r.” lub „w dniu moich urodzin”).

Brak daty co do zasady skutkuje nieważnością testamentu.

Uwaga! Brak daty nie pociąga za sobą nieważności testamentu własnoręcznego, jeżeli nie wywołuje wątpliwości co do zdolności spadkodawcy do sporządzenia testamentu, co do treści testamentu lub co do wzajemnego stosunku kilku testamentów (art. 949 par. 2 k.c.).
W orzecznictwie przyjmuje się, iż wątpliwości wywołane brakiem daty mogą zostać usunięte w postępowaniu sądowym przy zastosowaniu wszystkich środków dowodowych.

Po kolejne, testament nie musi zostać napisany w całości w jednym dniu. Testator może spisywać poszczególne jego części w pewnych odstępach czasu, w tym dokonywać poprawek, wykreśleń lub dopisków we wcześniej dokonanych rozrządzeniach.

Uwaga! Aby uniknąć wątpliwości, że zmiany w testamencie pochodzą od spadkodawcy i wynikają z jego woli warto każdą znaczącą zmianę opatrzyć podpisem i datą.

Posted in Blog.