Choroba psychiczna małżonka a orzeczenie o winie w rozkładzie pożycia.

Z tego wpisu dowiesz się, jaki wpływ na postępowanie o rozwód i wyrok sądu rozwodowego ma choroba psychiczna jednego z małżonków.

W praktyce bowiem nie brakuje niestety przypadków, w których do rozwodu dochodzi z powodu choroby psychicznej jednego z małżonków.

Kluczowe pytanie, na które Sąd winien znaleźć odpowiedź, to czy konkretna choroba psychiczna ma wpływ na zdolność małżonka do wykonywania obowiązków małżeńskich, a także czy choroba ta miała wpływ na przebieg małżeństwa. Celem udzielenia ww. odpowiedzi, Sąd dopuszcza dowód z opinii biegłego psychiatry, gdyż w tej kwestii wymagane są wiadomości specjalne i Sąd nie powinien podejmować się samodzielnej oceny w tym zakresie. Jeśli biegły ustali, że osoba chora tak naprawdę nie kontrolowała swojego zachowania i nie przestrzegała obowiązków małżeńskich wskutek choroby, to wówczas temu małżonkowi nie można przypisać winy za rozkład pożycia małżeńskiego.

! Nie bez znaczenia pozostaje oczywiście stopień zaawansowania i rodzaj choroby. Biegły powinien wypowiedzieć się czy zdolność małżonka była ograniczona czy całkowicie wyłączona.

Należy mieć na uwadze, że pewne typy chorób psychicznych mają przebieg przewlekły, trwają latami (jak np. zespoły paranoiczne). W innych natomiast występują okresy choroby naprzemiennie z okresami remisji, w których chory może działać z pełnym rozeznaniem. W tej ostatniej sytuacji nie jest wykluczone poddanie ocenie zachowania się małżonka chorego. Jeżeli bowiem w okresach remisji chory odmawia leczenia lub utrudnia kontynuowanie podjętego wcześniej leczenia, a jego postawa stanowi jedną z przyczyn (tym bardziej jedyną) rozkładu pożycia małżeńskiego, nie ma przeszkód, aby małżonkowi takiemu przypisać współwinę (lub nawet wyłączną winę w szczególnych sytuacjach) zaistniałego rozkładu.

 Przypisanie małżonkowi winy w powstaniu rozkładu pożycia stanowi ujemną ocenę moralną postępowania takiego małżonka (tak m.in. orzecz. SN: z 4 grudnia 1998 r. III CKN 769/98; z 21 maja 1998 r. III CKN 505/97). W takich kategoriach należy właśnie postrzegać zachowanie się małżonka, który mając świadomość swoich dolegliwości i ewentualnych ujemnych tego skutków odmawia poddania się leczeniu bądź utrudnia kontynuowanie podjętego wcześniej leczenia. Takie bowiem zachowanie się może prowadzić do naruszenia obowiązku przeciwdziałania sytuacjom zagrażającym stabilności rodziny czy bezpieczeństwu osób najbliższych.

! Oceniając zachowanie chorego małżonka musimy mieć więc też na uwadze jego postawę względem samej choroby czy chciał się leczyć, czy stosował się do zaleceń lekarzy itd. Nie da się jednak zaprzeczyć, że jeśli w rzeczywistości choroba całkowicie kierowała poczynaniami człowieka lub miała na nie znaczny wpływ, to także w przypadku opornego leczenia należałoby wykluczyć możliwość przypisania winy za rozkład pożycia.

! Nie bez znaczenia jest również zachowanie zdrowego małżonka względem drugiego małżonka cierpiącego na chorobę psychiczną. Sąd musi mieć na uwadze, jaka była jego reakcja na chorobę u małżonka – czy wspierał go w chorobie, pomagał w niezbędnych czynnościach, zachęcał do leczenia itd. W takiej sytuacji Sąd oceni, jak realizowany był obowiązek opieki nad drugim małżonkiem.

W razie negatywnej oceny zachowania zdrowego małżonka, Sąd może przypisać mu wyłączną winę za rozkład pożycia małżeńskiego ze wszelkimi konsekwencjami takiego orzeczenia (np. odnośnie obowiązku alimentacyjnego). Sytuacja zdrowego małżonka w tego typu postępowaniu rozwodowym nie jest więc zbyt komfortowa.

Co więcej, jeśli małżonek zdrowy chcę się rozwieść (jest powodem), to można sobie również wyobrazić sytuację, w której Sąd oddala powództwo z uwagi na zasady współżycia społecznego i obowiązek pomocy choremu małżonkowi. Wprawdzie Sąd nie będzie raczej nigdy dążył do utrzymania małżeństwa „na siłę” wbrew woli stron, ale na pewno teoretycznie jest możliwa sytuacja, kiedy chory małżonek potrzebuje stałej pomocy ze strony swojego małżonka, co mogłoby jednocześnie zablokować rozwód.

Podsumowując, co do zasady małżonkowi cierpiącemu na chorobę psychiczną nie można przypisać winy za rozkład pożycia. Jeśli Sąd ustali, że  przyczyna rozwodu leży w zachowaniu osoby chorej psychicznie, to znajduje to odzwierciedlenie w treści wyroku w postaci stwierdzenia: Sąd orzeka rozwód z przyczyn leżących po stronie powoda/pozwanego, ale niezawinionych. Oznacza to więc brak winy w rozkładzie którejkolwiek ze stron.

Posted in Blog.